BOQ nədir və smetadan nə ilə fərqlənir
BOQ tikintidə görüləcək işlərin miqdarını, smeta isə onların dəyərini göstərir. Hər ikisi layihədən çıxarılır.
Qısa cavab
BOQ (ingiliscə *Bill of Quantities*) — tikintidə görüləcək bütün işlərin və materialların həcmlər cədvəlidir: hər mövqe üçün işin adı, ölçü vahidi və miqdarı göstərilir. Smeta isə bu həcmlərin qiymətləndirilmiş formasıdır — hər mövqeyə vahid qiymət tətbiq olunur və layihənin ümumi dəyəri hesablanır.
Sadə desək: BOQ "nə qədər?" sualına, smeta "neçəyə?" sualına cavab verir.
BOQ-da nə olur
Yaxşı hazırlanmış həcmlər cədvəli layihənin bütün bölmələrini əhatə edir:
- Torpaq işləri — qazıntı, geri doldurma, artıq torpağın daşınması (m³)
- Bünövrə və karkas — beton (m³), armatur (ton), qəlib (m²)
- Divarlar və arakəsmələr — hörgü (m³ və ya m²)
- Dam və örtük — izolyasiya, örtük materialı (m²)
- Fasad və bəzək işləri — suvaq, rəngləmə, üzlük (m²)
- Mühəndis sistemləri — su-kanalizasiya, qaz, elektrik, HVAC: borular (m), kabel (m), avadanlıq (ədəd)
- Abadlıq — səki, asfalt, yaşıllıq (m²)
Hər mövqe layihənin çertyojlarından götürülür. Ona görə də BOQ-un dəqiqliyi birbaşa işçi layihənin keyfiyyətindən asılıdır: çertyojda olmayan iş cədvəldə də olmayacaq.
BOQ ilə smetanın fərqi
- Nə göstərir: BOQ — işlərin və materialların miqdarını; smeta — işlərin dəyərini.
- Qiymət: BOQ-da adətən yoxdur və ya podratçı doldurur; smetada hər mövqe qiymətləndirilir.
- Kim istifadə edir: BOQ — sifarişçi, podratçılar, tender iştirakçıları; smeta — sifarişçi, maliyyələşdirən tərəf, ekspertiza.
- Əsas məqsəd: BOQ — təklifləri eyni bazada müqayisə etmək; smeta — büdcəni müəyyən etmək və əsaslandırmaq.
Praktikada ardıcıllıq belədir: əvvəlcə layihə hazırlanır, sonra ondan həcmlər çıxarılır (BOQ), daha sonra bu həcmlər əsasında smeta tərtib olunur.
BOQ nə vaxt lazımdır
- Podratçı seçəndə. Bütün podratçılar eyni cədvəli doldurduqda təkliflər real müqayisə olunur — kimsə hansısa işi "unudub" ucuz görünə bilmir.
- Tenderə hazırlaşanda. Satınalma sənədlərində iş həcmlərinin cədvəli adətən tələb olunur, iştirakçılar qiymət təklifini məhz bu cədvəl üzrə verir.
- Ofis, mağaza və ticarət obyektlərində. Xüsusən elektrik və mühəndis sistemləri üzrə BOQ olmadan podratçının qiymətini yoxlamaq çətindir.
- İş gedişində nəzarət üçün. Görülmüş işlər aktları həcmlər cədvəli ilə tutuşdurulur, artıq ödəniş riski azalır.
Ətraflı: Tikintinin Təşkili Layihəsi (TTL) nədir və nə vaxt lazımdır.
Ən çox edilən səhvlər
- Layihə olmadan, "təxmini" BOQ hazırlamaq — sonra həcmlər tikintidə dəfələrlə dəyişir
- Mühəndis sistemlərini ümumi bir sətirlə yazmaq ("elektrik işləri — komplekt")
- Ölçü vahidlərini qarışdırmaq (m² əvəzinə m³, ton əvəzinə ədəd)
- Köməkçi işləri unutmaq: söküntü, zibilin daşınması, müvəqqəti işlər
Biz nə edirik
BOOKKEEPERS GROUP MMC layihə əsasında həcmlər cədvəlini (BOQ) və smetanı hazırlayır: memarlıq, konstruktiv hissə, su-kanalizasiya, qaz, elektrik, HVAC və abadlıq üzrə. Smeta Dövlət ekspertizasından keçirilməsi üçün tələb olunan formada tərtib olunur.
BOQ-u necə yoxlamaq olar
Hazır BOQ-u qəbul etməzdən əvvəl bir neçə sadə yoxlama aparmaq faydalıdır:
- Hər mövqenin ölçü vahidi (m², m³, ədəd, ton) işin xarakterinə uyğundurmu
- Həcmlər çertyojlarla üst-üstə düşürmü: məsələn, fasad sahəsindən pəncərə və qapı açırımları çıxılıbmı
- Eyni iş iki dəfə, fərqli adlarla təkrarlanmayıbmı
- Hər mövqedə material, qalınlıq və marka kimi əsas göstəricilər yazılıbmı
- Mövqenin layihənin hansı vərəqinə aid olduğu göstərilibmi
Bu yoxlamalar podratçılardan gələn təklifləri müqayisə etməyi asanlaşdırır və tikinti zamanı "bu iş nəzərə alınmayıb" mübahisələrinin qarşısını alır. Uyğunsuzluq tapılarsa, BOQ-u layihəni hazırlayan komandaya qaytarıb düzəliş istəmək daha düzgündür.
Ətraflı: layihə-smeta sənədləri, əsaslı təmir layihəsi, ekspertiza rəyi.
Tez-tez verilən suallar
BOQ nədir?
BOQ (Bill of Quantities) — tikintidə görüləcək iş və materialların həcmlər cədvəlidir: hər mövqe üçün işin adı, ölçü vahidi və miqdarı.
BOQ ilə smeta eyni şeydirmi?
Xeyr. BOQ işlərin miqdarını göstərir, smeta isə həmin həcmləri qiymətləndirərək layihənin dəyərini hesablayır.
BOQ-u layihəsiz hazırlamaq olarmı?
Təxmini olar, amma dəqiq olmaz. Həcmlər çertyojlardan götürülür, ona görə etibarlı BOQ üçün işçi layihə lazımdır.
Tender üçün BOQ lazımdırmı?
Adətən bəli: iştirakçılar qiymət təklifini iş həcmləri cədvəli üzrə verir ki, təkliflər eyni bazada müqayisə olunsun.